[Sách] Bá tước Monte Cristo

Tiểu thuyết Bá tước Monte Cristo của nhà văn Alexandre Dumas là một trong những tác phẩm kinh điển của văn học Pháp. Câu chuyện kể về nhân vật chính Edmond Dantès, một thủy thủ trẻ tuổi ngây thơ bị hãm hại bởi những người thân cận, giam cầm oan uổng suốt 14 năm. Anh đã từng tuyệt vọng nghĩ đến cái chết, nhưng sau đó lại tái sinh trở thành Bá tước Monte Cristo trí tuệ, sâu sắc, giàu có và từng bước thực hiện kế hoạch trả thù tất cả những kẻ đã hủy hoại cuộc đời mình.

Tác phẩm là một câu chuyện phiêu lưu đầy lý thú, giúp người đọc cảm nhận, khám phá sâu sắc về công lý và đạo đức, sự trả thù và tha thứ và đẹp hơn cả đó chính là nhận ra tình yêu chân thành.

1. Chờ đợi và hi vọng!

Chính “chờ đợi” và “hi vọng” là hai trụ cột nâng đỡ Edmond Dantès trong những thời khắc đen tối nhất. Hành trình của Dantès cho thấy rằng đời người, dù đầy đau khổ, nhưng có thể thay đổi bởi khả năng chờ đợi vào những cơ hội mới và hy vọng vào những điều tốt đẹp hơn.

“Chờ đợi” ở đây không chỉ là sự chịu đựng thụ động mà là sự chủ động. Chủ động kiên nhẫn, bền bỉ đối mặt với khổ đau. Ngay cả khi mọi thứ dường như vô vọng, khi mà 14 năm ngục tù dài đằng đẵng, cảm giác nuối tiếc vì bỏ lỡ tương lai và người mình yêu, cũng như túng quẫn, tuyệt vọng cùng cực khi bị giam cầm trên một hòn đảo xa bờ chưa từng có ai trốn thoát, Dantès vẫn không từ bỏ. Và sự “chờ đợi” nào rồi cũng sẽ luôn được đền đáp. Đền đáp bằng cuộc gặp gỡ giữa Dantès và vị linh mục Faria, người dạy anh kiến thức và tiết lộ kho báu trên đảo Monte Cristo; đền đáp bằng việc hoàn thành kế hoạch trả thù đối với những kẻ đã hãm hại mình.

“Hi vọng” là động lực thúc đẩy Dantès tiến lên. Dù bị giam cầm nhưng anh không ngừng mơ về tự do và công lý. Khi trốn thoát khỏi nhà tù Château d’If và trở thành Bá tước Monte Cristo, hi vọng của Dantès chuyển hóa thành khát khao trả thù, cũng như báo đáp ân tình của những người đã giúp đỡ anh, nhưng đến cuối truyện, hi vọng ấy không còn là hi vọng vào việc trả thù hoàn thành mà trở thành hi vọng, niềm tin vào một cuộc sống mới, nơi anh có thể tìm thấy sự bình yên bên cạnh cô gái yêu anh – Haydée.

Chờ đợi mà không có hi vọng sẽ dẫn đến tuyệt vọng túng quẫn, trong khi hi vọng mà không kiên nhẫn chờ đợi có thể biến con người ta cuồng vọng mà hành động hồ đồ, hấp tấp. Sự cân bằng giữa hai yếu tố ấy chính là chìa khóa để sống một cuộc đời ý nghĩa.

Câu nói “Chờ đợi và hy vọng!” được tác phẩm nhắc đến nhiều lần, nó chạm đến bản chất, bao quát mọi khía cạnh của hành trình trải nghiệm cá nhân của mỗi người. Trong cuộc sống, con người ta khi lâm vào nghịch cảnh, buông xuôi thường là điều dễ dàng, nhưng nếu họ quyết tâm chờ đợi và hi vọng, thì nhất định sẽ có cơ hội cho sự đổi thay và hạnh phúc. Ngược lại với việc buông xuôi là điều dễ làm ấy thì việc lựa chọn chờ đợi và hi vọng quả thật không hề dễ thực hiện. Chúng đòi hỏi sự kiên trì, bền bỉ, lòng can đảm, quyết đoán và đôi khi là “sự buông bỏ”. Nhưng chính những phẩm chất này lại giúp con người vượt qua bóng tối và tìm thấy ánh sáng, cũng như Monte Cristo buông bỏ hận thù để chờ đợi và hi vọng vào tương lai tươi sáng.

Nếu như ngày ấy, Edmond Dantès không bền bỉ chờ đợi và hi vọng để có cơ hội có những ngày tháng huy hoàng về sau, thì cô gái của anh – Haydée – chắc sẽ vẫn còn là một cô gái nô lệ, rằng những kẻ thù của anh biết đâu đấy vẫn chưa bị trừng trị bởi những tội ác mà họ gây ra và những người ân nhân giúp đỡ anh và gia đình chắc hẳn cũng vì nhiều biến cố mà không còn.

Hành trình cuộc đời của Dantès cho thấy: Chờ đợi và hi vọng – Nó chính là “liều thuốc đắng” trong những giai đoạn khó khăn nhất – như thất bại, mất mát, đau thương – nhưng hãy cứ cố gắng bền bỉ, kiên nhẫn “uống liều thuốc” ấy, rồi sẽ có một ngày chúng ta sẽ vượt qua nghịch cảnh, cảm nhận được lại “sự ngọt ngào” của cuộc sống.

2. Trả thù không phải con đường mang đến hạnh phúc

Dantès bắt đầu câu chuyện với trái tim đầy hận thù, nhưng khi kế hoạch trả thù của anh dần hoàn thành, anh nhận ra rằng hận thù không thể mang lại hạnh phúc. Sự tha thứ, dù khó khăn, lại trở thành cách duy nhất để anh thoát khỏi gánh nặng của quá khứ.

Kế hoạch trả thù của Monte Cristo được xây dựng một cách tỉ mỉ, gần như mang tính nghệ thuật. Anh không giết kẻ thù ngay lập tức mà thao túng hoàn cảnh để họ tự hủy hoại bản thân chính bởi những thói hư tật xấu của bản thân mình. Chẳng hạn, với Fernand Mondego – Nghị sĩ Quốc hội (một người ham hư vinh và dễ dàng phản bội), Monte Cristo phơi bày bí mật về sự phản bội của Fernand trong quá khứ, khiến Fernand mất danh dự và tự sát. Tương tự, Danglars – giám đốc Ngân hàng (một người u mê về tiền bạc) bị đẩy vào tình trạng phá sản và tuyệt vọng, còn Villefort (công tố viên, người nhân danh công lý) bị vạch trần tội ác khi Benedetto, đứa con ngoài giá thú, được tiết lộ là một tên tội phạm, làm ô nhục danh tiếng của Villefort; Héloïse, vì lòng tham, đầu độc gia đình, dẫn đến hàng loạt cái chết; và cuối cùng, cái chết của Edouard khiến Villefort mất đi lý trí, dẫn đến sự sụp đổ về tinh thần. Những kế hoạch này cho thấy trả thù của Monte Cristo không chỉ là sự trừng phạt mà còn là một hình thức công lý được tính toán kỹ lưỡng.

Tuy nhiên, Monte Cristo cũng tự đặt ra câu hỏi về giá trị của trả thù. Đặc biệt, khi Monte Cristo chứng kiến hậu quả của kế hoạch mình, đặc biệt là cái chết oan của Edouard, con trai của Villefort. Lúc ấy, anh đã nhận ra: Trả thù, dù thỏa mãn, không thể xóa bỏ nỗi đau hay khôi phục những gì đã mất. Mà chỉ có tha thứ, tha thứ mới đem lại hạnh phúc cho con người.

Một trong những khoảnh khắc quan trọng nhất trong hành trình tha thứ của Monte Cristo là khi anh đối mặt với Mercedes, người yêu cũ của mình, nay là vợ của kẻ thù Fernand. Dù Mercedes không trực tiếp phản bội Dantès nhưng cô đã không chờ đợi anh và xây dựng một cuộc sống mới. Thay vì trừng phạt Mercedes, Monte Cristo chọn cách tha thứ, thậm chí hỗ trợ cho cả cô và con trai cô, Albert, khi họ rơi vào hoàn cảnh khó khăn.

Monte Cristo nói với Mercedes:

Câu nói này đánh dấu sự chuyển biến bước ngoặt trong tâm hồn của Monte Cristo, từ một người bị ám ảnh bởi trả thù sang một người tìm kiếm sự bình yên thông qua lòng nhân ái.

Tha thứ không chỉ là món quà dành cho người khác mà còn là cách để chữa lành chính mình, giải thoát chính mình khỏi gánh nặng của quá khứ. Theo đó, Monte Cristo cũng đã tự tha thứ cho chính bản thân mình sau khi chứng kiến hậu quả của kế hoạch trả thù, gây ra cái chết vô tội của Edouard. Lúc này, Monte Cristo phải đối mặt với cảm giác tội lỗi, anh đã quyết định rời bỏ châu Âu, để lại tài sản của mình cho những người anh yêu thương là Maximilian Morrel và Haydée, như một cách chuộc lỗi và tìm kiếm một cuộc sống mới.

Tha thứ không phải là dấu hiệu của sự yếu đuối, mà là một hành động can đảm, đòi hỏi sự trưởng thành sâu sắc về mặt cảm xúc.

3. Khổ đau mới giúp con người cảm nhận được hạnh phúc

Một trong những ý tưởng triết lý xuyên suốt tiểu thuyết là việc con người thường chỉ nhận ra giá trị của sự sống và hạnh phúc khi đối mặt với cái chết hoặc những mất mát lớn lao.

Edmond Dantès đã nỗi đau đớn tuột cùng của đời người, khi 14 năm bị giam cầm nhà tù Château d’If, bị phản bội, bị tước mất đi tự do, tình yêu và tương lai. Trong những năm đầu ở tù, anh thấp thỏm hi vọng, rồi dần rơi vào tuyệt vọng, thậm chí có ý định tự tử để chấm dứt đau khổ. Tuy nhiên, chính trong những khoảnh khắc cận kề cái chết về mặt tinh thần và thể chất, Dantès bắt đầu nhận ra giá trị của sự sống.

Trong một đoạn văn, khi Dantès suy ngẫm về sự sống và cái chết, anh nói:

Câu trích dẫn này phản ánh sự thức tỉnh của Dantès khi đối mặt với cái chết. Trong bóng tối của nhà tù, nơi anh bị cô lập và không còn hy vọng, ý nghĩ về cái chết trở thành lối thoát duy nhất. Tuy nhiên, chính sự tuyệt vọng này buộc Dantès phải đối diện với bản chất của sự sống. Khoảnh khắc Dantès đào hầm để trốn thoát khỏi Château d’If là biểu tượng cho sự tái sinh. Khi anh ném mình xuống biển, đối mặt với nguy cơ chết đuối, Dantès cảm nhận được sức mạnh của sự sống mãnh liệt hơn bao giờ hết. Tác giả đã sử dụng hình ảnh này để minh họa rằng chỉ khi đứng trên ranh giới giữa sự sống và cái chết, con người mới thực sự trân trọng tự do, hy vọng, và những điều giản dị của cuộc sống.

Trải nghiệm của Dantès cho thấy cái chết – dù là cái chết thể xác hay tinh thần – có thể là một chất xúc tác để con người đánh giá lại giá trị của sự sống.

Cũng giống như bao người, khi họ vượt qua bạo bệnh, tai nạn hoặc khủng hoảng cá nhân, hay trải qua khoảnh khắc cận kề cái chết giúp họ trân trọng gia đình, bạn bè và những khoảnh khắc nhỏ bé trong cuộc sống.

Hiểu sâu sắc ý nghĩa của khó khăn, khổ đau mới giúp con người cảm nhận trọn vẹn được hạnh phúc, Monte Cristo đã vận dụng nó chỉ dạy cho những người mà ông yêu mến:

Đầu tiên là ông Morrel – người ân nhân cũ của Dantès – là chủ hàng tàu biển có hàng chục con tàu chở hàng liên tục bị đắm. Monte Cristo đã không ngay lập tức ra tay giúp đỡ mà chỉ khi ông Morrel đã nỗ lực hết mình, đã buông xuôi tất cả, muốn dùng cái chết để thể hiện sự cao quý của gia đình thì Monte Cristo mới xuất hiện giải cứu.

Thứ hai là khi Maximilian Morrel (con trai của ông Morrel) tin rằng Valentine de Villefort, người anh yêu, đã chết, Maximilian rơi vào tuyệt vọng, cảm thấy cuộc sống không còn ý nghĩa và quyết định tự tử để đoàn tụ với cô trong cái chết. Monte Cristo, với tư cách là người hướng dẫn, can thiệp và đưa Maximilian đến một tình huống mà anh phải đối mặt với sự mong manh của sự sống và hạnh phúc. Trong một đoạn đối thoại, Monte Cristo nói với Maximilian:

Khi Valentine được tiết lộ là còn sống, niềm vui của Maximilian nhân lên gấp bội, bởi anh đã trải qua nỗi đau tưởng chừng mất cô mãi mãi.

Hai câu chuyện trên minh họa rằng hạnh phúc của sự sống – đặc biệt là tình yêu – trở nên sâu sắc hơn khi con người đã từng nếm trải qua đau thương, chia ly, nỗi sợ mất mát.

Trong cuộc sống của chúng ta: Con người thường bỏ qua hoặc không hề nhận ra những điều quý giá cho đến khi chúng mất đi hoặc bị đe dọa. Ví dụ như sức khỏe, chúng ta thường sẽ không cảm thấy trân quý nếu như chưa từng ốm nặng, thập tử nhất sinh. Chúng ta chưa từng thiếu tiền thì sao biết quý trọng đồng tiền. Và chúng ta chưa từng khổ đau, thì sao cảm nhận được hạnh phúc. Nhưng khó khăn, khổ đau không phải là kẻ thù, nó là “cầu nối” giúp con người cảm nhận được hạnh phúc.

Nhiều khi tôi cảm thấy các cuốn sách hay đều truyền tải nhiều triết lý tương đồng. Ví dụ như triết lý về mối quan hệ giữa khổ đau và hạnh phúc. Con người phải nếm trải khó khăn, nghịch cảnh, khổ đau thì họ mới cảm nhận được thế nào là hạnh phúc. Trong cuốn sách Nhà Giả Kim cũng có đoạn tương tự:

Cũng có mâu một câu nói rất hay, viral trên mạng xã hội trong thời gian qua thế này: “There is a crack in everything, that’s how the light gets in” (tạm dịch: “Vạn vật đều có vết nứt, đó là nơi ánh sáng chiếu vào”) – Lời bài hát “Anthem” (1992) của Leonard Cohen.

“Vết nứt” là biểu tượng cho sự không hoàn hảo, đó là những vết thương tinh thần, những thất bại hay những khoảng lặng trong tâm hồn. Chính những trải nghiệm đau đớn ấy là nơi con người tìm thấy ánh sáng. “Ánh sáng” chính là sức mạnh, sự chữa lành và ý nghĩa cuộc sống. Rất nhiều nghiên cứu tâm lý cho thấy, con người ta thường tìm thấy ý nghĩa sâu sắc của cuộc sống sau khi vượt qua khó khăn, nghịch cảnh. Một người từng trải qua mất mát có thể trở nên đồng cảm và mạnh mẽ hơn. Câu nói khuyến khích chúng ta ôm lấy những tổn thương thay vì phủ nhận chúng, vì đó là nơi tiềm năng phát triển cá nhân được khơi dậy. Những “vết nứt” trong cuộc sống không làm giảm giá trị của chúng ta, mà ngược lại, làm chúng ta trở nên đặc biệt. Chúng ta không cần phải hoàn hảo. Những sai lầm, thất bại hay điểm yếu của bản thân là cơ hội để học hỏi và phát triển.

4. Tình yêu của Haydée dành cho Monte Cristo

Đây là điều tôi thích nhất của tác phẩm này – đó là tình yêu của Haydée dành cho Monte Cristo – Một tình yêu toàn tâm tận tụy.

Ban đầu tôi tính gọi là nàng Haydée, nhưng mà thôi, cái từ “nàng” thân thương ấy chắc sẽ để dành riêng cho Monte Cristo gọi Haydée.

Tình yêu của Haydée dành cho Bá tước Monte Cristo trong tiểu thuyết bắt nguồn từ lòng biết ơn, tình yêu của cô dần phát triển thành một tình cảm sâu sắc, thể hiện qua lòng trung thành, sự hy sinh và sự kiên nhẫn. Sự hiện diện của cô giúp Monte Cristo vượt qua bóng tối của trả thù, tìm lại niềm tin vào tình yêu và hạnh phúc. Mà tình yêu ấy còn là biểu tượng của sự giải thoát, sự chữa lành, giúp cho cả anh và cô cùng vượt qua bóng tối của quá khứ để hướng đến một tương lai tươi sáng.

Haydée xuất thân là con gái của Ali Pasha (một lãnh chúa ở Yanina) đã bị Fernand Mondego (kẻ thù của Monte Cristo) phản bội và sát hại. Sau cái chết của cha, Haydée và mẹ cô đã bị Fernand bán làm nô lệ và rơi vào cảnh khốn cùng. Như vậy giữa Haydee và Monte Cristo có cùng chung kẻ thù là Fernand Mondego. Do đó, tôi cho rằng Monte Cristo (Edmond Dantès) mua Haydée (lúc này là một nô lệ) như một phần trong kế hoạch trả thù, vì Monte Cristo dự tính sẽ lên kế hoạch hạ bệ được kẻ thù của mình bằng chính những việc xấu xa mà kẻ thù của anh đã làm. Tuy nhiên, anh lại không coi cô là một nô lệ hay tài sản, hay đơn thuần là một công cụ để anh lợi dụng nhằm mục đích trả thù mà đối xử với cô như một người thân, với sự tôn trọng, bằng việc mua lại cho cô sự tự do, cho cô sự giáo dục và địa vị xã hội. Nhưng sau đó, tôi hiểu ra, cùng lắm, anh cũng chỉ “sử dụng” cô như là nhân chứng vạch trần tội lỗi của kẻ thù Fernand trong thời điểm thích hợp.

Theo thời gian, tình cảm của Haydée dành cho Monte Cristo lớn dần và trở thành tình yêu.

Haydée không chỉ yêu Monte Cristo vì anh là ân nhân của cô, mà còn yêu con người thật của anh – một người đàn ông trí tuệ, từng trải qua nhiều tổn thương, đau khổ, nhưng những đau khổ ấy không biến anh trở thành người mù quáng hay điên cuồng trả thù, mà cô cảm nhận được trong anh luôn có tấm lòng đầy nhân ái và thiện lương. Cô coi anh như người quan trọng nhất của cuộc đời cô. Tình yêu ấy của cô dành cho anh thể hiện dịu dàng qua sự nhẫn nại, tôn trọng và thầm lặng.

Trong phần lớn câu chuyện, Monte Cristo giữ khoảng cách với Haydée, chỉ tập trung vào kế hoạch trả thù và không thể hiện rõ ràng tình cảm của anh dành cho cô nhưng cô vẫn ở đó, vẫn âm thầm ở bên anh, hỗ trợ anh trong mọi hoàn cảnh, từ việc quản lý tài sản đến việc thực hiện các kế hoạch phức tạp. Haydée không bao giờ ép buộc hay đòi hỏi anh phải đáp lại điều gì. Sự kiên nhẫn này cho thấy tình yêu của Haydée là vô điều kiện, không dựa trên sự đáp trả của người mình thương mà dựa trên chính sự ngưỡng mộ và tấm lòng tận tụy của bản thân mình.

Sự khác biệt về địa vị xã hội, văn hóa và tuổi tác giữa Haydée và Monte Cristo là những yếu tố điểm tô nên vẻ đẹp của tình yêu của cô dành cho anh. Haydée, một thiếu nữ phương Đông mang vẻ đẹp của một cô gái trẻ tuổi đôi mươi, được miêu tả là “đặc biệt xinh đẹp”; đối lập với hình ảnh của một Monte Cristo – người đàn ông “bình thường, da trắng nhợt”, hơn 50 tuổi, từng trải với quá khứ đau thương, từng bị phản bội, không còn tin tưởng vào tình yêu. Hai người vốn dĩ thuộc về hai thế giới khác nhau, nhưng cô vẫn bất chấp sự khác biệt ấy để yêu anh. Chính sự khác biệt này làm nổi bật sức mạnh của tình yêu của Haydée: Nó vượt qua tất cả ranh giới thông thường và lấy sự thấu hiểu, tôn trọng lẫn nhau và yêu thương chân thành làm nền tảng.

Haydée mang vẻ đẹp cả về ngoại hình và tâm hồn nhưng Monte Cristo có đẹp không!? Câu trả lời là: Có. Monte Cristo mang vẻ đẹp của trí tuệ, tình yêu, che chở

Tình yêu của Haydée cũng được thể hiện qua lòng trung thành tuyệt đối và sự sẵn sàng hy sinh vì Monte Cristo. Một trong những khoảnh khắc quan trọng nhất là khi Haydée ra làm chứng trong phiên tòa để vạch trần tội ác của Fernand Mondego. Việc này đòi hỏi cô phải đối mặt với nỗi đau của quá khứ và nguy cơ bị xã hội phán xét nhưng Haydée vẫn dũng cảm đứng lên, không chỉ để đòi lại công lý cho cha mẹ cô mà còn để bảo vệ danh dự và trả thù thay cho Monte Cristo.

Việc cô đứng ra làm chứng chống lại Fernand là một hành động hy sinh lớn, vì nó buộc cô phải sống lại những ký ức đau đớn về cái chết của cha và thời gian bị làm nô lệ (có lần cô đã khóc ngẹn khi phải kể lại câu chuyện gia đình mình cho cho trai của Fernand). Tuy nhiên, hành động này cũng khẳng định lòng trung thành của cô với Monte Cristo, người mà cô coi là trung tâm của cuộc đời mình.

Trong một đoạn đối thoại, khi Monte Cristo hỏi Haydée liệu cô có sẵn sàng đối mặt với quá khứ đau thương không, cô đáp:

Tự nhiên đọc đến đoạn ấy, tôi lại cảm thấy thấm câu nói của nghệ sĩ Xuân Bắc từng nói rằng: Muốn biết người đàn ông nào chân thành yêu mình thì phải xem anh ấy có cho mình sự quý giá nhất của anh ấy hay không!? Thứ quý giá nhất ấy là gì? Đó chính là: Tiền của người nghèo, thời gian của người giàu, sự mạnh mẽ của kẻ thư sinh và sự duy nhất của người đào hoa.

Thế mới nói, tình cảm của Haydée dành cho Monte Cristo, là một tình yêu chân thành (True love), đó là sự lựa chọn mạnh mẽ của một cô gái đầy yếu đuối. Vì yêu anh, cô đã rũ bỏ sự sợ hãi, tổn thương, yếu đuối ấy của mình để sẵn sàng đối mặt với cả thế giới.

Tình yêu tốt lành ấy của Haydée mang lại sự chữa lành cho Monte Cristo. Đặc biệt, sau khi hoàn thành kế hoạch trả thù, Monte Cristo đối mặt với sự trống rỗng và cảm giác tội lỗi (đặc biệt sau cái chết của Edouard – con trai của Villefort, mà Monte Cristo cho rằng là người vô tội nhưng lại vô tình bị cuốn vào câu chuyện trả thù của anh).

Trong đoạn kết, khi Monte Cristo quyết định rời bỏ châu Âu và để lại tài sản cho Maximilian Morrel, và giải thoát số phận nô lệ cho Haydée, anh muốn rời đi một mình. Lúc ấy, Haydée đã bày tỏ ý định đi cùng anh. Cô nói:

Một lần nữa, cô khẳng định rằng tình cảm của mình không bị ràng buộc bởi nghĩa vụ hay lòng biết ơn, mà là sự lựa chọn tự do. Khi bản thân có mọi thứ, có tự do và tiền bạc (do Monte Cristo cho cô) thì cô lại lựa chọn việc ở lại bên cạnh, chăm sóc, lo lắng và yêu thương anh.

Monte Cristo luôn tự cho rằng bản thân mình sau bao nhiêu tổn thương sẽ không còn xứng đáng để được yêu và cũng không còn cảm thấy có thể yêu thương một ai nữa. Nhưng sức mạnh của True love của Haydée đã lay động, rung cảm trái tim chai sạn của anh, giúp Monte Cristo như tìm lại được nguồn an ủi, hy vọng và ý nghĩa của sự sống. Haydée đã khiến Monte Cristo lại cảm thấy yêu thương và được yêu thương thêm một lần nữa.

Trong một đoạn suy tư, Monte Cristo thừa nhận đã cảm động bởi tình yêu chân thành và cũng bắt đầu yêu thương Haydée:

Nếu ở xã hội hiện đại, người ta thường bị định kiến của những người xung quanh làm ảnh hưởng đến quan niệm sống và hạnh phúc của đời mình. Có nhiều người nói rằng, đàn ông luôn phải là người theo đuổi, chứng minh tình cảm, nhưng cũng có quan điểm cho rằng, con gái bày tỏ trước thì cũng có sao, nếu như cô gái Haydée không bày tỏ tình cảm của mình đối với Monte Cristo. Liệu rằng anh có nhận ra được tình cảm của anh dành cho cô.

Đối với riêng tôi thì cho rằng, con trai hay con gái, đàn ông hay đàn bà, ai thích ai trước thì có sao nhỉ? Tại sao lại định nghĩa hạnh phúc của mình theo tiêu chuẩn của người khác? Tại sao ta hết lòng yêu thương lại chẳng dám tỏ bày!! Bạn nghĩ sao về điều này?!