[Sách] Hoàng Tử Bé

[Sách] Hoàng Tử Bé: Điều tốt đẹp nhất chỉ có thể cảm nhận bằng trái tim

Có một cuốn sách, lần đầu tiên bạn đọc, bạn cảm thấy cuốn sách ấy có cảm giác “rất lạ”, “khó hiểu”, chẳng thể “thấm” nổi mặc dù được rất nhiều độc giả ca tụng và thực tế sách đã xuất bản hàng trăm triệu bản trên toàn thế giới. Lần thứ hai đọc, bạn sẽ “cảm” được sách chút ít, có thứ gì đó man mác đọng lại trong trái tim nhưng không đủ nhiều để có thể mô tả hay gọi tên. Nhưng đến lần đọc thứ ba, đọng lại trong tim bạn sẽ là rất nhiều cảm xúc, đôi lúc là phì cười, nhưng đôi lúc cũng buồn hiu hắt. Cảm động bởi những câu chuyện cỏn con, hờn dỗi vu vơ, tình yêu ngô nghê giữa một chàng trai và “bé” hoa hồng của chàng ta, cảm nhận sự bình yên vì tình bạn thuần khiết giữa chàng trai ấy với người bạn Cáo mới quen, để rồi … bạn chợt nhận ra cuốn sách mà bản thân từng gắn mác là “dở hơi”, “khó hiểu” ấy chẳng thể ngờ lại dễ thương và sâu sắc đến thế.

Cuốn sách ấy chính là: Hoàng Tử Bé (Le Petit Prince) của nhà văn người Pháp Antoine de Saint-Exupéry.

Nội dung sách thì vẫn vậy thôi, mỗi lần đọc, có lẽ bạn sẽ cảm thấy đổi thay vì trái tim bạn đã có phần thay đổi. Người ta nói, trái tim con người ta sẽ hoàn thiện, tốt đẹp sau nhiều tháng ngày trải nghiệm, yêu thương đúng cách và chúng thường rung động với những thứ, những điều chung tần số!? Như vậy chẳng phải: Những điều tốt đẹp chỉ có thể cảm nhận bằng trái tim.

1. Điều khiến một thứ trở nên quan trọng là bởi vì thời gian “cậu” dành cho chúng

Có một cuộc hội thoại giữa Hoàng Tử Bé và con cáo mà tôi đặc biệt yêu thích thế này:

“Thuần hóa” (tiếng Pháp: apprivoiser) không chỉ đơn thuần là làm cho một người, một vật trở nên thân thiện, gần gũi. Mà con cáo dạy Hoàng Tử Bé rằng thuần hóa là tạo ra “một mối liên kết đặc biệt, khiến đối phương trở nên độc nhất và quan trọng đối với mình”, nó thể hiện việc xây dựng mối quan hệ, tạo sự gắn bó và trách nhiệm giữa hai cá thể. Khi thuần hóa, cả hai bên đều sẽ thay đổi: người thuần hóa và người được thuần hóa trở nên cần nhau, và thế giới của họ trở nên phong phú hơn (Ví dụ, con cáo nói rằng nếu Hoàng Tử Bé thuần hóa nó, tiếng bước chân của cậu đối với nó sẽ tựa như tiếng nhạc, những cánh đồng lúa mì vốn vô nghĩa sẽ trở nên ý nghĩa vô cùng bởi vì đối với con cáo chúng sẽ gợi nhắc đến màu tóc vàng của cậu, và nó sẽ yêu mến tiếng gió thổi trên đồng lúa mì ấy). Thuần hóa cũng sẽ đi kèm với trách nhiệm. Con cáo nhấn mạnh rằng khi đã thuần hóa ai đó, bạn phải chịu trách nhiệm với cảm xúc và sự mong đợi của họ, vì họ đã trở nên phụ thuộc vào bạn. Điều này được thể hiện qua nỗi buồn của con cáo khi biết Hoàng Tử Bé sẽ rời đi.

Có thể nói, thuần hóa chính là quá trình tạo dựng một mối quan hệ yêu thương, độc đáo và có trách nhiệm, làm thay đổi cách cả hai nhìn nhận thế giới. Nó nhấn mạnh giá trị của sự kết nối và ý nghĩa của việc trân trọng những gì mình đã gắn bó.

Cuốn tôi đọc là của NXB Hội Nhà Văn (2016), nhưng cũng có bản dịch của NXB Trẻ dịch nghĩa của cụm từ “apprivoiser” có nghĩa là “Làm quen dần”. Tôi thì lại thích từ “Thuần hóa” hơn. Bởi vì: Làm quen dần chỉ đơn thuần là quá trình tiếp cận, trở nên quen thuộc với nhau theo thời gian, trong khi đó, thuần hóa không chỉ làm quen thuộc mà còn là tạo ra một mối liên kết đặc biệt, độc đáo và đầy ý nghĩa giữa hai cá thể.

Trong cuốn sách, con cáo đã muốn nói với Hoàng Tử Bé rằng: Điều khiến một thứ trở nên quan trọng không phải bản chất vốn có của nó, mà là thời gian và tâm sức mà ta cần để xây dựng mối liên kết với nó. Con cáo giải thích, khi Hoàng Tử Bé “thuần hóa” nó, thì chính thời gian và sự chăm sóc mà cậu dành cho con cáo sẽ khiến con cáo trở nên đặc biệt và duy nhất trong mắt cậu, khác với hàng ngàn con cáo khác.

Khi được nghe Hoàng Tử Bé kể về bông hoa hồng mà cậu đã chăm sóc trên hành tinh nhỏ của cậu, thì con cáo liền lấy ví dụ:

Thật vậy, bông hồng của Hoàng Tử Bé chăm sóc trên hành tinh của cậu cũng chỉ là một bông hồng bình thường, nó không phải là bông hồng đẹp nhất hay đặc biệt nhất so với những bông hồng khác trên Trái Đất, nhưng nó trở nên quý giá là bởi vì chính tay cậu đã chăm sóc, lo lắng và yêu thương nó. Tương tự, con cáo trở nên đặc biệt với cậu vì thời gian cậu và con cáo ở bên nhau, tạo nên một mối quan hệ độc đáo. Điều này ám chỉ rằng giá trị của một người, một vật hay một mối quan hệ chẳng nằm ở vẻ ngoài hay đặc điểm bên ngoài mà nằm ở sự đầu tư cảm xúc, thời gian và sự gắn bó mà con người ta dành cho nó.

Trong thế giới của người lớn, con người ta cứ loay hoay đi định nghĩa thế nào là “quan trọng”. Thông thường, một vật quan trọng hơn thường đồng nghĩa với việc nó đem lại nhiều giá trị (vật chất) hơn. Ví dụ: Người ta xem chiếc ô tô là quan trọng là bởi vì nó có đắt tiền hơn nhiều so với chiếc xe máy. Nhưng khi đọc cuốn sách này, tôi mới hiểu được “Sự quan trọng của một điều gì đó” được xây dựng thông qua giá trị tình cảm và trách nhiệm, chứ không phải do giá trị vật chất. Chính thời gian và tâm huyết mà chúng ta bỏ ra mới là thứ làm cho nó trở thành “của riêng bản thân mình” và mang ý nghĩa thật đặc biệt. Thế nên có rất nhiều người, đối với họ chính vì “chiếc xe máy” cà tàng, cũ kỹ nhưng gắn với biết bao kỉ niệm nên nó lại quan trọng hơn rất nhiều so với “một chiếc ô tô” hay một chiếc xe máy khác mới toanh cùng loại.

Và khi đã nhận ra bông hồng trên hành tinh của cậu đặc biệt đến thế, Hoàng Tử Bé cảm thán với các bông hồng trên Trái Đất rằng:

Con cáo ấy cũng muốn có một người bạn và nó đã khăng khăng đòi Hoàng Tử Bé thuần hóa nó.

“Vậy làm thế nào để tớ có thể thuần hóa cậu?” – Hoàng Tử Bé hỏi con cáo.

Khi Hoàng Tử Bé muốn chơi cùng con cáo, con cáo nói rằng nó chưa được thuần hóa, nghĩa là chưa có mối liên kết đặc biệt với cậu. Con cáo hướng dẫn Hoàng Tử Bé cách tạo ra mối quan hệ này bằng cách, thực hiện 3 bước: (1) Đến đúng giờ mỗi ngày: Con cáo yêu cầu Hoàng Tử Bé đến vào một thời điểm nhất định để nó có thể mong chờ và chuẩn bị tinh thần. (2) Ngồi từ xa và kiên nhẫn: Ban đầu, Hoàng Tử Bé được yêu cầu ngồi cách xa con cáo, trên cỏ, và chỉ nhìn nhau mà không nói gì. Điều này giúp con cáo cảm thấy an toàn và dần quen với sự hiện diện của cậu. (3) Mỗi ngày gần hơn một chút: Con cáo bảo Hoàng Tử Bé tiến gần hơn từng chút một qua mỗi lần gặp, để sự gần gũi phát triển tự nhiên, không gây áp lực hay sợ hãi. Quá trình này không chỉ giúp con cáo trở nên quen thuộc với Hoàng Tử Bé, mà còn xây dựng sự tin tưởng và mong chờ, tạo nên một mối quan hệ đặc biệt.

Con cáo giải thích rằng chính sự kiên nhẫn và thời gian này khiến cả hai trở nên quan trọng với nhau.

Vậy nên các mối quan hệ ý nghĩa cần được xây dựng từ từ cùng với sự tôn trọng, kiên nhẫn và chăm sóc. Điều ấy cũng thể hiện sự tinh tế trong cách tiếp cận, không vội vã, để tạo ra một kết nối sâu sắc và bền vững. Hãy cứ như tiêu đề của một cuốn sách mà mình cũng rất thích: Chầm chậm gặp gỡ, từ từ bên nhau (tác giả: An).

Thời gian trôi đi, Hoàng Tử Bé đã thuần hóa con cáo và họ trở thành những người bạn.

Thế rồi, Hoàng Tử Bé phải khởi hành đi tìm những con người trên Trái Đất như dự tính của cậu. Và khi giờ khởi hành đến gần:

Bởi vì chính Hoàng Tử Bé đã đến và thuần hóa con cáo, cho nên cái màu lúa mì vốn dĩ “chẳng có nghĩa lý” gì ấy lại trở thành có ý nghĩa với con cáo như thế, bởi vì màu lúa mì ấy cũng chính là màu vàng tóc cậu.

Trước khi chia tay, con cáo tiết lộ một điều bí mật làm quà cho cậu, rằng:

Khi tôi sử dụng trái tim để cảm nhận nhiều thứ, tôi mới nhận ra rằng: Mọi người dường như cứ mải miết kiếm tìm tình yêu (không chỉ tình yêu nam nữ) hoặc xem nó như một đích đến, nhưng thật sự là nó luôn luôn hiện diện quanh đây mà mắt thường chúng ta chẳng thể nhìn thấy. Thay vì đi tìm, hay là chúng ta hãy học thêm cả cách nhận diện chúng.

Ví dụ: Người thân khi nấu cho chúng ta một bữa cơm, trong từng món ăn, họ không chỉ cho thêm gia vị mà còn nêm nếm biết bao tình yêu thương trong đó. Hay như, trong một cuộc thi hoa hậu, mình đã vô cùng ấn tượng về phần thi ứng xử của một thí sinh khi cô được hỏi đại loại như: Theo em nghề nào là nghề cao quý nhất?. Ngay cả bản thân tôi, đầu cũng tự nảy số, nghề cao quý nhất có lẽ là Bác sĩ (vì Lương Y như từ mẫu), hay Giáo Viên (vì Cô giáo như mẹ hiền),… mà không đủ sâu sắc để nhận ra nghề cao quý nhất (cũng chính là câu trả lời của thí sinh ấy) đó là nghề: Làm Mẹ, một cái nghề không những chẳng hề được trả lương mà thậm chí còn chẳng có tên. Nhưng mẹ của chúng ta vẫn luôn ở đó, thậm chí chăm sóc, yêu thương hơn Bác Sĩ những ngày ta đau ốm; dạy bảo, kiên nhẫn hơn cả Giáo Viên những khi ta còn chưa biết đến con chữ, chứ nói gì đến học bài. Đấy, những điều cao quý, đẹp đẽ nhất ấy, mắt thường sao có thể nhìn thấu được.

2. Người ta có thể bán buôn mọi thứ trên đời nhưng nào có ai bán tình bạn mà mua

Một đoạn hội thoại khác, con cáo nói với Hoàng Tử Bé:

Tình bạn được thể hiện qua mối quan hệ giữa Hoàng Tử Bé và con cáo, được xây dựng thông qua quá trình “thuần hóa”. Tình bạn này không dựa trên lợi ích vật chất mà dựa trên thời gian, sự kiên nhẫn, gắn bó, chân thành và sự hiện diện. Con cáo trở nên đặc biệt với Hoàng tử bé không phải vì nó có giá trị vật chất mà vì họ đã dành thời gian để hiểu và cần nhau. Tình bạn (cũng như tình yêu – như tình cảm của Hoàng tử bé với bông hồng) là kết quả của một sự kết nối sâu sắc, đó là thứ tình cảm mang giá trị tinh thần thuần khiết, không thể định giá được bằng tiền bạc hay trao đổi được như hàng hóa. Nó chỉ có thể được xây dựng qua sự chân thành và tâm huyết qua thời gian.

Trong truyện, Hoàng Tử Bé cũng đã gặp nhiều nhân vật đại diện cho những giá trị lệch lạc của người lớn. Ở đó, có những ông vua, kẻ tự cao, hay nhà kinh doanh chỉ quan tâm đến việc sở hữu các vì sao mà không hiểu giá trị thực sự của chúng. Những nhân vật này bị mắc kẹt trong thế giới vật chất, nơi mọi thứ đều có thể được mua bán hoặc sở hữu. Câu nói cũng mang tính chất phê phán một xã hội nơi mọi thứ dường như đều có thể mua bán – từ hàng hóa, dịch vụ, đến cả danh tiếng hay quyền lực.

Bông hồng trở nên đặc biệt không phải vì nó đẹp hơn những bông hồng khác mà vì Hoàng Tử Bé đã dành thời gian chăm sóc, lo lắng và yêu thương nó. Không ai có thể mua được tình cảm đó bằng tiền.

Tình bạn giữa Hoàng tử bé và con cáo được xây dựng qua những khoảnh khắc nhỏ, như ngồi gần hơn mỗi ngày, chờ đợi nhau và chia sẻ cảm xúc. Đây là thứ không thể mua bán vì giá trị của nó nằm ở sự độc đáo và ý nghĩa tinh thần. Con cáo nói rằng khi được thuần hóa, cánh đồng lúa mì sẽ trở nên ý nghĩa vì nó gợi nhắc đến màu tóc vàng của Hoàng tử bé. Giá trị này không thể định giá, vì nó xuất phát từ tình bạn và ký ức.

Thậm chí, có nhiều tình bạn trong thế giới người lớn, đa phần dựa trên lợi ích. Để tìm thấy được một tình bạn/tình yêu thật sự quả thật không dễ, đúng thật là những cái quý giá thường khó tìm. Thế nên mặc dù cả cuốn sách chẳng có một tiêu đề nào, nhưng tôi tự cảm thán rằng: Người ta có thể bán buôn mọi thứ trên đời nhưng tình bạn hay tình yêu (True love) nào có ai bán mà mua.

3. Mỗi người đều có một “hành tinh” cần nhổ bỏ những cây “cỏ dại” mỗi ngày

Hoàng Tử Bé giải thích cho Ông phi công về tác hại của loài cây bao báp (baobab) khi không diệt trừ lúc nó còn nhỏ mà lười biếng để nó lớn dần:

Hành tinh của Hoàng Tử Bé tượng trưng cho thế giới riêng, trách nhiệm cá nhân và những gì cậu trân trọng. Cây baobab tượng trưng cho những vấn đề nhỏ nhưng nếu bỏ qua, chúng có thể trở nên nguy hiểm, những rễ cây phá hủy hành tinh, làm nó vỡ vụn. Hoàng tử bé nhổ cây baobab mỗi ngày như một thói quen, thể hiện sự kiên trì và trách nhiệm với chính hành tinh của mình.

Tương tự, “hành tinh” của mỗi người chúng ta có thể là tâm hồn, tư duy hoặc cuộc sống cá nhân. Mỗi người đều có một không gian riêng cần chăm sóc, với những giá trị, ước mơ và trách nhiệm riêng biệt. Trong đó, “cây cỏ dại” có thể là những thói quen xấu, suy nghĩ tiêu cực, sự lười biếng hoặc những mối quan hệ độc hại. Việc “nhổ bỏ cây cỏ dại mỗi ngày” chính là việc ám chỉ sự chăm chỉ, kỷ luật và ý thức tự kiểm điểm để loại bỏ những yếu tố có thể làm tổn hại đến tâm hồn hoặc cuộc sống của mình. Nếu không chú ý, những vấn đề nhỏ này có thể tích tụ và gây ra hậu quả lớn, giống như baobab có thể phá hủy hành tinh. Việc dọn dẹp ấy không chỉ để duy trì sự cân bằng mà còn để bảo vệ những gì quan trọng và những sự đẹp đẽ (như bông hồng – biểu tượng của tình yêu và sự gắn bó).

Điều này làm tôi gợi nhớ đến câu chuyện ngụ ngôn mà chắc hẳn nhiều người đã từng đọc. Câu chuyện về con ếch bơi trong nồi nước đang đun, thường được sử dụng để minh họa về sự thiếu nhận thức hoặc phản ứng chậm trễ trước những thay đổi dần dần nhưng nguy hiểm.

Câu chuyện kể rằng: Nếu bạn thả một con ếch vào một nồi nước sôi, nó sẽ lập tức nhảy ra để thoát khỏi nguy hiểm. Nhưng nếu bạn đặt con ếch vào một nồi nước lạnh và từ từ đun nóng, con ếch sẽ không nhận ra sự thay đổi nhiệt độ dần tăng. Nó cứ bơi thoải mái, thích nghi với nhiệt độ tăng lên từng chút một, cho đến khi nước sôi và nó bị luộc chín mà không kịp phản ứng.

Con người thường nhạy cảm với những thay đổi đột ngột, nhưng lại dễ bỏ qua những thay đổi chậm rãi, ngay cả khi chúng dẫn đến hậu quả nghiêm trọng. Ví dụ, người ta có thể bỏ qua các dấu hiệu nhỏ của vấn đề sức khỏe, làm việc quá sức hoặc rạn nứt trong mối quan hệ vì chúng diễn ra từ từ.

Kết luận

Cuốn sách Hoàng Tử Bé là một tác phẩm rất rất đáng đọc. Biết đâu đấy, khi bạn đọc bạn sẽ tự cảm nhận được nhiều điều thú vị, đẹp đẽ khác mà mắt tôi mù lòa, trái tim tôi chai sạn không cảm thấy được.

Nhưng mà, thật sự tôi cũng còn một vài cảm nhận khác nữa, như là về tình cảm chân thành giữa bé “hoa hồng” với cậu Hoàng Tử Bé, câu chuyện về đối thoại giữa các bông hồng ở Trái Đất khi bảo với cậu rằng “loài người” thật đáng thương, họ bị gió cuốn đi đâu mất vì chẳng hề có rễ; hay như đoạn tình cảm bạn bè của Hoàng Tử Bé với Ông phi công, việc mỗi người đều đã từng là 1 đứa trẻ, hay mỗi người đều có một vì sao của riêng mình trên bầu trời… đều là những cảm xúc mà tôi muốn kể. Chỉ tiếc là cảm ngộ chưa đủ sâu nên tôi để dành, giữ riêng cho bản thân mình. Hẹn những lần đọc sau, đủ duyên, đủ ngộ, đủ trải nghiệm cuộc đời, lúc ấy tôi sẽ viết thêm, chia sẻ cùng các bạn.

Cuối cùng: Chúc bạn một ngày tốt lành./.

Thông tin sách