Tự do tài chính… từ con số âm: Hành trình của bản thân tôi!

Ở trong bài viết khá lâu: Phong trào FIRE: Bí mật “Tự do tài chính” và “Nghỉ hưu sớm”?, tôi có khái quát về chủ đề: Tự do tài chính. Hôm nay, tôi sẽ kể về hành trình “gian khó” thực hiện tự do tài chính của chính bản thân mình.

Mặc dù không phải là sinh viên ngành kinh tế nhưng bản thân tôi lại có tình yêu đặc biệt mãnh liệt với tiền bạc và vô cùng hứng thú với cách mà người ta làm ra chúng. Và cũng chính vì không phải là “dân kinh tế” nên việc tìm tòi, nghiên cứu và học hỏi kiến thức liên quan đến lĩnh vực kinh tế nói chung, các phương thức “làm giàu” nói riêng đã gặp vô vàn khó khăn, nên thường gọi vui là vạch xuất phát từ con số âm. Tuy nhiên, ròng rã chục năm vừa qua, nhìn lại những cố gắng, nỗ lực, phấn đấu của bản thân, có vấp ngã, có thành tựu, bản thân tôi lại muốn chia sẻ về những bài học kinh nghiệm khi lái con thuyền tài chính cá nhân ấy của bản thân, cũng tạo chút ít động lực nhỏ để các bạn có niềm tin cố gắng, hạn chế được phần nào thương đau khi các bạn đã/đang và sẽ tham gia vào hành trình đầu tư của riêng mình.

1. Giai đoạn 2014-2016: Một con thuyền lênh đênh giữa biển khơi không một chiếc la bàn

Khoảng thời gian từ năm 2014-2016, tôi xem bản thân mình đúng nghĩa như một chiếc thuyền, tự nhiên được sinh ra giữa biển khơi mải miết đi tìm bờ (tự do tài chính) mà không có la bàn, tài sản duy nhất lúc này chỉ là 1 chiếc tay chèo mỏng manh.

Tự ví bản thân là một chiếc thuyền giữa biển khơi, cũng bởi vì “vị thế”, “nguồn lực” của bản thân lúc này vô cùng thấp, thậm chí là con số âm. Có ý thức kiếm tiền nhưng không hiểu biết về kinh tế, không biết bản thân mình phải đi đâu, làm gì, không biết phải bắt đầu từ đâu.

Không có la bàn có nghĩa là không có sẵn bất kỳ một phương hướng đúng đắn nào để từ đó đi theo.

Chiếc tay chèo mỏng manh có nghĩa là kinh tế của bản thân cũng chẳng có gì. Đời sống sinh viên có vài triệu đồng trong tay đã là cả một tự hào. Lúc này trong túi của tôi có đâu đó khoảng 3 triệu đồng, 1 chiếc máy tính xách tay, 1 chiếc điện thoại thông minh.

Cũng may mắn là bản thân biết được nguồn lực của bản thân hạn chế nên cần phải tìm ra được chiếc “la bàn” định hướng con đường đầu tư của bản thân. Khi đã tìm được chiếc la bàn xịn xò rồi thì sẽ học cách chèo thật giỏi với “chiếc tay chèo mỏng manh” và dần dần tiến tới mua sắm 01 chiếc “xuồng máy” để lái chiếc thuyền của mình về bờ bình an.

Bản thân lúc này mình tự nghĩ: Đi đâu để tìm ra được một chiếc la bàn đúng đắn, một phương pháp đầu tư về một loại tài sản nào đó phù hợp với bản thân mình.

Quanh đi quẩn lại suốt hơn 2 năm trời, với nguồn lực là chiếc máy tính xách tay, thư viện của nhà trường, nơi trưng bày bán sách của cửa hàng Văn phòng phẩm trong trường, các Hội sách, trang thương mại điện tử Tiki.vn[1],…, tôi lên mạng, đọc sách, đã list được ra 05 kênh đầu tư, kiếm tiền phổ biến thời bấy giờ[2]: (i) Bất động sản; (ii) Vàng; (iii) Chứng khoán; (iv) Kinh doanh, buôn bán; (v) Make Money Online (Viết tắt là: MMO; Tạm dịch: Kiếm tiền trực tuyến).

Trong số các kênh này thì: (i) Bất động sản và (ii) Vàng là 02 kênh đòi hỏi vốn lớn và đặc biệt lớn, do đó không phù hợp với “chiếc tay chèo mỏng manh” và hoàn cảnh kinh tế sinh viên ít ỏi nên LOẠI.

Còn lại 03 kênh là: (iii) Chứng khoán; (iv) Kinh doanh, buôn bán; (v) MMO. Và kết quả là tôi đã lựa chọn tìm hiểu cả 03 kênh kiếm tiền này.

Đầu tiên, nghiên cứu về “chứng khoán”: Hồi ấy, không có nhiều bài viết về thị trường chứng khoán tại Việt Nam (Chứng khoán là gì? Bản chất? Đặc điểm? Cách thức tham gia? Thị trường chứng khoán có lừa đảo không?.v.v…), do đó ngoài việc tìm đọc các thông tin về thị trường chứng khoán bằng tiếng Việt thì tôi còn tìm đọc các tài liệu trên các trang website nước ngoài (một phần mình hiểu được do đang trong giai đoạn học và luyện thi Toeic, đoạn nào không hiểu thì nhờ chị Google dịch giúp), nghiền ngẫm mọi thứ về thị trường. Nghiền ngẫm ý nghĩa và việc sử dụng tất cả các thuật ngữ về chứng khoán như: P/B, P/E, POE, cổ phiếu peny, bluechip, ưu nhược điểm, ý nghĩa… Đến những thuật ngữ nào không hiểu, tôi đều ghi ra giấy và bắt đầu search tìm hiểu thêm. Từ đó hiểu được cơ bản về chứng khoán và thị trường chứng khoán.

Quá trình tìm hiểu cơ bản nhưng nhiều năm về lịch sử hình thành, phát triển của chứng khoán trên thế giới và Việt Nam, hiểu được bản chất của chứng khoán và cách vận hành, chu kỳ kinh tế, điều kiện tham gia, tính thanh khoản,… tôi đặc biệt có hứng thú và đã lựa chọn chứng khoán là một kênh đầu tư của mình.

Hồi đấy nghiên cứu quả thật rất khó khăn, làm gì có mấy ai làm Youtuber về chứng khoán, mãi sau này mới thấy có một số Series nổi tiếng một chút ví dụ như anh Thái Phạm – Happy life,…

Đọc thêm: Tại sao chứng khoán vẫn là kênh đầu tư phổ biến của nhiều năm tới?

Thứ hai, nghiên cứu về “kinh doanh, buôn bán”: Xuất phát từ việc hiểu biết về nhu cầu mua các cuốn sách tham khảo của sinh viên Luật nên bản thân đã kết hợp với các bạn sinh viên Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh thành lập nhóm kinh doanh nhỏ, liên hệ với các đơn vị xuất bản, nhà xuất bản nhập số lượng lớn sách với chiết khấu cao (nhớ không nhầm thì nhập với giá 60-70% giá bán ghi trên sách) sau đó bán lại sách cho sinh viên với giá 90% giá sách (tức giảm giá 10%), thu lợi số tiền 20% giá bán sách, tỉ suất lợi nhuận 20%. Ví dụ: Cố gắng bán được tầm 200.000.000 đồng/học kỳ thì cả team 3 người được 40.000.000 đồng. Mùa bán sách thường là đầu các học kỳ nên việc kinh doanh này không được đều đặn và chỉ thực hiện theo mùa (tầm 02 tuần đến 03 tuần đầu mỗi học kỳ). Cái khó nhất của việc bán này là thực hiện marketing tiếp cận khách hàng. Và thực tế chúng tôi đã xây dựng các Fanpage, Group Facebook liên quan đến ngành Luật để đăng tin về hoạt động của sinh viên Luật trong thời gian rảnh rỗi và đăng tin bán sách trong thời gian đầu học kỳ, điển hình có thể kể đến: Fanpage Sách Luật Giảm Giá, Group Trao đổi mua bán sách Luật, Website: dethiluat.com, Group Ngân hàng đề thi HCMULAW,…

Sau một thời gian, các trang website thương mại điện tử bùng nổ như Tiki, Shopee, Lazada liên tục đưa ra các chương trình giảm giá, miễn phí vận chuyển, kết hợp với các nhà xuất bản hạ chiết khấu đối với các đơn vị bán lẻ nên chúng tôi đã không tiếp tục thực hiện phương thức kinh doanh này.

Bài học rút ra ở việc kinh doanh, tôi nghĩ rằng việc kinh doanh cũng giống như một bài nghiên cứu khoa học hoàn thiện pháp luật. Bước đầu tiên là phải tìm ra vấn đề, khó khăn, vướng mắc (tìm ra nhu cầu), sau đó đề xuất các giải pháp để giải quyết vấn đề đó (tìm ra nguồn cung), kết quả là pháp luật được hoàn thiện (kết quả của việc kết nối được nguồn cung với nhu cầu là bạn sẽ kiếm được tiền).

Ngoài việc tham gia kinh doanh nêu trên thì cũng vì may mắn quen biết và chơi với các bạn kinh tế nên mình cũng né được làn sóng bán hàng đa cấp lừa đảo một thời.

Thứ ba, nghiên cứu về MMO: MMO là một lĩnh vực rộng và ngày càng phát triển, đặc biệt với thời điểm hiện nay. Càng ngày càng có nhiều phương thức kiếm tiền mới, ngày càng phổ biến, được xem là mảnh đất màu mỡ khi mà tỉ lệ người Việt Nam sử dụng mạng xã hội, internet đều tăng qua các năm.

Riêng giai đoạn 2014-2016 thì bản thân tôi tìm tòi, học hỏi, tham gia được một số các phương thức MMO như: Thiết kế website, chạy quảng cáo Facebook, Tiki, kiếm tiền từ quảng cáo Google Adsense, kiếm tiền bằng bán hàng tiếp thị liên kết (Affiliate marketing), ví dụ như: Bán giày Hunter Bitis chiết khấu 6% (bạn bán được 1 đôi giá khoảng 650.000 đồng thì hoa hồng bạn được trả khoảng 38.000 đồng/đôi). Ưu điểm của các phương pháp kiếm tiền MMO này là dễ thực hiện và không phải bỏ vốn ra nhập hàng nhưng nhược điểm là phải có kiến thức hiểu biết nhất định về quảng cáo, digital marketing về sản phẩm, lập fanpage chạy quảng cáo, làm sao để tăng tỉ lệ bán hàng trên mỗi số tiền mình chạy quảng cáo,.v.v…

Và kết quả giai đoạn 2014 đến 2016, bản thân tôi đã tìm hiểu, kiểm tra và tìm ra được “la bàn” của hành trình tự do tài chính của bản thân mình như thế, cũng tích lũy được một số vốn nho nhỏ, cho giai đoạn tiếp theo. Cũng chính vào giai đoạn cuối năm 2016, bản thân tôi cũng bị cuốn vào một vòng xoáy (cũng là một kênh đầu tư số 6 về sau này) mang tên: Tiền điện tử – Crypto.

2. Giai đoạn 2017-2020: Một con sóng lớn cuốn con thuyền phăng phăng về phía trước, nhưng lại làm nó đâm rầm vào đá ngầm

Đến năm 2017, thị trường chứng khoán và thị trường tiền điện tử lúc này bước vào một cơn bão tăng trưởng mạnh mẽ.

Chỉ số VN-Index đạt 984,24 điểm vào cuối năm 2017, tăng 48% so với cuối năm 2016, đạt mức cao nhất trong 10 năm kể từ sau cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008.

Lúc này, mình có cảm giác như bản thân là một “nhà đầu tư thiên tài” (mình ảo tưởng bản thân kiểu “mình giỏi vãi chưởng”, “làm giàu dễ vãi….!”, xin lỗi mình dùng từ nó hơi mạnh và xàm, nhưng mà hồi đấy quả thật cảm xúc nó mạnh mẽ như vậy), cứ mua là giá tăng, cái cảm giác nó cứ tăng bất tận, bản thân không lên tàu làm sao được khi cả thị trường ai cũng hô hào sẽ lập đỉnh nữa, lập đỉnh mãi. Chỉ số cả thị trường tăng 48%, tức là có những cổ phiếu tăng gấp 2, gấp 3 lần. Bạn đầu tư đầu năm NAV (Net Asset Value – có nghĩa là giá trị tài sản thuần) đâu đó tầm 100.000.000 đồng, cuối năm bạn có 148.000.000 đồng đến 200.000.000 đồng.

Tăng 2, tăng 3 lần trong 1 năm bạn thấy đáng sợ rồi đúng không???

Nhưng không không,… chả là gì so với thị trường tiền điện tử cả, thị trường tiền điện tử năm 2017, điển hình trong đó là Bitcoin (BTC) đã tăng đến hơn 20 lần trong năm 2017.

Tăng 20 lần có nghĩa là, bạn đầu tư NAV đâu đó 100.000.000 đồng đầu năm thì cuối năm con số đó là 2.000.000.000 đồng.

Chưa kể đến thời đó còn có các dự án ICO (viết tắt của Initial Coin Offering – tạm dịch: đợt phát hành tiền điện tử lần đầu) biến tiền của bạn gấp 20-30 lần trong một đêm.

Bước vào cơn bão tăng trưởng mạnh mẽ đó, tài khoản của bản thân mình cũng như mọi người, nó tăng hàng giờ, hàng ngày. Chứ không cần phải tính theo tháng, theo năm. Phấn khích đến độ mà học hành cũng chẳng còn quan trọng mấy nữa, mở bảng điện lên nhìn NAV hàng ngày là thấy vui và ý nghĩa hơn ngàn lần.

Mình đầu tư cả 02 thị trường chứng khoán và tiền điện tử, dẫn đến NAV của mình cuối năm 2017 so với đầu năm tăng đâu đó cũng 300-400%, một con số không hề nhỏ và đáng tự hào thời sinh viên (hồi đấy mình sinh viên năm cuối).

Khoảng thời gian tăng trưởng như vũ bão này, giờ nhìn lại: Mình coi con thuyền của mình đã bị con sóng lớn dẫn đi. Tuy nhiên, bản thân lúc ấy lại cho rằng, do bản thân mình có tay lái tốt (tay chèo lụa) nên mới đỉnh của chóp như thế. Tuổi trẻ thường bồng bột thế đấy!

Và thế rồi chuyện gì đến cũng đến…

Chu kỳ kinh tế đến lúc đạt đỉnh sẽ phải giảm. Lên thì lâu và từ từ, nhưng giảm 1 cái thật mạnh và nhanh chóng, khiến bản thân không kịp trở tay hoặc chỉ nghĩ là một đợt điều chỉnh tạm thời từ đó thị trường leo lên ATH (viết tắt của All-Time High, dịch ra tiếng Việt là “mức giá cao nhất mọi thời đại”) mới. Tuy nhiên, sự thật thì đến năm 2018 và kéo dài đến 2020 thị trường lao dốc và đi ngang dò đáy.

Thậm chí đến năm 2020, bùng nổ đợt Covid-19 (sự kiện Thiên Nga Đen) khiến cho thị trường chứng khoán và thị trường tiền điện tử đang mon men lên dốc lại gánh chị một cuộc khủng khoảng mới.

Cảm giác lúc này con thuyền của mình đã bị sóng đưa vào khu vực biển nguy hiểm có nhiều đá ngầm, khi nước biển đột ngột rút, cũng là lúc chúng ta đối mặt với việc con thuyền bị va đập hoặc bị đá ngầm xuyên thủng, vỡ tan tành.

Và con thuyền của bản thân mình cũng đã te tua như thế.

Cái cảm giác te tua ấy, cái cảm giác chia 5 xẻ 7, vài tỉ còn vài trăm triệu, cái cảm giác ấy, cả đời mình không thể quên được. Hụt hẫng, thất thần, chán nản, và cũng đã muốn bỏ cuộc. Lúc đấy mình mới hiểu tại sao người ta lại nói rằng, kiếm tiền trên thị trường chứng khoán lại khó khăn đến như thế.

Hóa ra bản thân luôn nghĩ mình là gà, mà ngờ đâu, mình cũng chỉ là thóc thôi.

Mình đã nghĩ mình đã từ bỏ từ dạo ấy…

3. Giai đoạn 2021 đến nay: Con thuyền đi không nhanh nhưng ngày càng vững vàng và hoàn thiện

Thật sự mình đã có thời gian đâu đó tầm 6 tháng trời, mình từ bỏ thị trường, mình sợ hãi, mình trốn tránh bằng cách đi học một cái gì đó mới mẻ, sau đó thì học cao học.

Nhưng sau đó cũng có nhiều cơ duyên, gặp được thầy hay bạn tốt, mình tìm tòi, học hỏi, nhận thức và rút ra kinh nghiệm từ các sai lầm của bản thân trong giai đoạn từ năm 2017 đến 2021. Và mình đã trở lại thị trường, với một tâm thế, vị thế rất khác.

Mình khái quát tìm hiểu thêm về cấu trúc tài chính cá nhân, tự do tài chính, tháp tài sản, các phương pháp đầu tư hiệu quả bền vững (ví dụ như: The All Weather Portfolio: Built for Any Forecast; DCA-Dollar-Cost Averaging, MMA- Azfin Việt Nam, Phân tích kỹ thuật, các bài viết của anh Võ Hoàng Hạc, tìm hiểu các quỹ đầu tư trái phiếu, ETF… ), tìm hiểu tâm lý đầu tư, loại trừ tâm lý FOMO (viết đầy đủ là Fear Of Missing Out, tạm dịch là “Hội chứng sợ bỏ lỡ”), từ đó đúc rút cho bản thân mình một phương pháp đầu tư bền vững, hiệu quả, phù hợp với bản thân là một người nghiệp dư về thị trường chứng khoán.

Giai đoạn từ năm 2016 đến 2020, mình mới chỉ chú tâm vào “chiếc la bàn” (như là một phương pháp, lĩnh vực đầu tư đúng đắn), “chiếc chèo” thay bằng “chân vịt” (như là một đòn bẩy, nguồn vốn, NAV sử dụng để đầu tư) thì từ năm 2021 đến nay mình còn chú trọng đến bản thân “chiếc thuyền” (gia cố cho nó bằng nhiều nguyên lý vững chắc hơn như phương pháp đầu tư bền vững hiệu quả, tỉ lệ các loại tài sản, tăng cường tài sản phòng thủ, tập trung quản trị rủi ro, tìm hiểu kỹ càng về bản chất doanh nghiệp, né tránh nhưng doanh nghiệp bơm thổi, làm giá,…) để trở thành một “con tàu”.

Và kết quả từ năm 2021 đến nay, vượt qua những cơn bão lớn nhỏ từ việc thị trường chứng khoán sập do Vạn Thịnh Phát, Chiến tranh Nga-Ukraine, v.v… thì chiếc thuyền của mình hiện tại đã vượt qua rất tốt, vừa tận dụng được các lợi thế của các con sóng tăng trưởng, né tránh được những vùng biển có đá ngầm nhưng cũng đủ kiên cố, vững chắc và tận dụng được cả những cú sốc, sập, từ đó tiếp tục hành trình đến bến bờ “Tự do tài chính” mà bản thân hằng ao ước.

KẾT LUẬN

Mặc dù tương lai chẳng thể biết trước điều gì, nhưng bản thân mình cũng đã có kinh nghiệm trải qua 02 chu kỳ kinh tế. Trên hành trình vạn dặm xa xôi đến bến bờ tự do tài chính, bản thân mình đã xuất phát từ con số âm như thế và vẫn tiếp tục học tập, chèo lái con tàu này đi tới con đường tự do, hi vọng trên con đường này, tôi tiếp tục học được nhiều điều hay ho, sẽ chia sẻ cùng mọi người bằng việc viết blog, chiêm nghiệm về nhiều sự kiện, phương pháp đầu tư, đúc rút được các bài học thất bại/thành công chia sẻ đến các bạn đọc.

Trước đây, bản thân tôi học tập một mình thật sự cô đơn lắm, nhưng sau này, bạn có thể xem như Blog cá nhân này như một người bạn đồng hành trên bước đường đầu tư tài chính của bản thân, bạn nhé!

[1] Các cuốn sách giai đoạn này tôi đã đọc điển hình như: Người giàu nhất thành Babylon (George Samuel Clason), Nghĩ giàu làm giàu (Napoleon Hill), Cha giàu cha nghèo (Robert T. Kiyosaki and Sharon Lechter), hàng loạt các cuốn sách về cụ Warren Buffet, …

[2] Sau này tôi còn có tham gia thêm một kênh đầu tư, kiếm tiền khác là Tiền điện tử (Crypto).