Tại sao chúng ta cần đầu tư chứng khoán… “càng sớm, càng tốt”?

Trong bài viết Hành trình tự do tài chính từ con số âm, mình luôn nhắc đến Chứng khoán là một kênh đầu tư hiệu quả chiếm tỉ lệ không nhỏ trong các danh mục đầu tư của bản thân và quỹ đầu tư mình thực hiện trong thời gian vừa qua. Và một điều mình nhận ra đó là: Chúng ta cần đầu tư chứng khoán… “càng sớm, càng tốt”!

1. Việc đầu tư chứng khoán sớm sẽ tận dụng được tối đa sức mạnh của “Lãi kép”

Mình đã từng suy nghĩ: Giả sử bản thân nghỉ hưu ở tuổi 60 và muốn khi nghỉ hưu cần số tiền 10 tỷ đồng để dưỡng già thì cần phải đầu tư mỗi tháng bao nhiêu tiền?.

Qua nghiên cứu tìm hiểu các kênh đầu tư phổ biến tại Việt Nam, mình sẽ lấy các mức lãi kép được xác định là lãi suất trung bình trong khoảng 30 năm qua (1995-2025) từ Gửi tiết kiệm, Đầu tư vàng và 25 năm qua (2000-2025) từ đầu tư Chứng khoán, lần lượt là: 6%, 8% và 15% (Số liệu đã dẫn chứng và phân tích trong bài viết: Đầu tư vàng có phải là một kênh đầu tư hiệu quả?), mình đã xác định được cụ thể số tiền cần đầu tư mỗi tháng (đơn vị: VNĐ). Cụ thể:

Chú thích:

• Các giá trị trong bảng thể hiện số tiền (VNĐ) cần tiết kiệm mỗi tháng để đạt được 10 tỷ đồng ở tuổi 60.
• Tính toán dựa trên công thức lãi kép, giả định đóng góp đều đặn hàng tháng.
• Công thức tính: PMT = FV × (r/12) / [(1 + r/12)^(n×12) – 1]
  • PMT: Số tiền đóng góp hàng tháng
  • FV: Giá trị tương lai mong muốn (10 tỷ đồng)
  • r: Lãi suất năm (6%, 8%, 15%)
  • n: Số năm đầu tư (từ tuổi bắt đầu đến 60 tuổi)

Bạn có thể xem độ tuổi của bản thân đang ở khoảng bao nhiêu để tham khảo số tiền cần tích lũy vào việc đầu tư hàng tháng. Nếu bạn cho rằng số tiền 10 tỉ đồng là quá ít hoặc quá nhiều hoặc có tỉ suất lãi kép khác thì có thể tự tính bằng cách tham khảo công thức tính mình đã nêu ở trên.

Một câu hỏi khác: Giả sử bản thân mỗi tháng tiết kiệm được khoảng 1 triệu đến 50 triệu đồng/tháng sử dụng để đầu tư thì mất bao lâu để có thể kiếm được số tiền 10 tỉ đồng (đây là một con số theo mình có thể đạt tự do tài chính của đa số mọi người với mức sống cơ bản chi tiêu khoảng 30 triệu/tháng)?.

Tiếp tục sử dụng các mức độ lãi suất: 6%, 8% và 15% như đã nêu trên, mình đã xác định được cụ thể thời gian như sau:

Chú thích:

• Các giá trị trong bảng thể hiện số tiền (VNĐ) cần tiết kiệm mỗi tháng để đạt được 10 tỷ đồng.
• Tính toán dựa trên công thức lãi kép, giả định đóng góp đều đặn hàng tháng.
• Công thức tính: FV = [PMT x (1 + r/n)^(n x t) – 1]/ (r/n)
  • PMT: Số tiền đóng góp hàng tháng (1, 3, 5,… 50 triệu)
  • FV: Giá trị tương lai mong muốn (10 tỷ đồng)
  • r: Lãi suất năm (6%, 8%, 15%); n=12
  • t: Số năm cần tìm.

Từ các số liệu nêu trên, chúng ta có thể thấy:

Bắt đầu đầu tư càng sớm thì số tiền cần bỏ ra hàng tháng càng ít (Đây chính là “Sức mạnh của lãi kép”).

Chênh lệch rất lớn giữa việc bắt đầu đầu tư ở tuổi 20 và tuổi 55 (gấp khoảng 35-557 lần tùy theo lãi suất).

Với lãi suất 15%/năm, người bắt đầu đầu tư từ tuổi 20 chỉ cần tiết kiệm khoảng 327,698 đồng/tháng để đạt 10 tỷ ở tuổi 60, trong khi người bắt đầu ở tuổi 55 phải tiết kiệm tới hơn 100 triệu đồng/tháng.

Cân nhắc rủi ro và lợi nhuận: Đầu tư với lãi suất cao hơn giúp giảm đáng kể số tiền cần tiết kiệm hàng tháng. Tuy nhiên, mức lãi suất cao thường đi kèm với rủi ro cao hơn, vì vậy cần cân nhắc khẩu vị rủi ro của bản thân khi lựa chọn phương án đầu tư. Việc xác định bản thân mình thuộc khẩu vị rủi ro như thế nào, bạn có thể tham khảo tại bài viết: Mô hình “Tháp đầu tư” hướng tới tự do tài chính?

Kết luận: Cũng giống các Kênh đầu tư khác, chứng khoán là một kênh đầu tư (lãi suất 15%/tháng trong dài hạn) sẽ rất hiệu quả nếu chúng ta biết tận dụng thời gian đầu tư sớm, lúc này bạn cũng đỡ áp lực về thời gian và số lượng tiền đầu tư.

2. Đầu tư chứng khoán từ sớm sẽ giúp bạn sớm hiểu biết thêm về chính trị, kinh tế

Mình đã từng là một người mặc kệ các vấn đề thời sự như chính trị, kinh tế, xã hội, chỉ quan tâm đến việc học hành, công việc tuy nhiên khi tham gia đầu tư chứng khoán mình bắt buộc phải tìm hiểu thông tin về chính trị, thời sự và kinh tế, từ đó có thể thấu hiệu được tâm lý của thị trường. Có lúc mình chợt nhận ra đây chẳng phải là đang vận dụng đúng kiến thức Triết học khô khan hồi đi học đó sao? (Mối quan hệ biện chứng giữa chính trị và kinh tế), khi áp dụng vào thực tiễn thì chẳng thấy nó còn khô khan nữa, hữu dụng vô cùng:

Liên kết với chính sách chính trị: Các quyết định chính trị (như lãi suất, thuế, hay luật pháp) ảnh hưởng trực tiếp đến thị trường chứng khoán. Để đầu tư hiệu quả, bạn cần theo dõi và phân tích các sự kiện chính trị. Ví dụ như tình hình chính trị ổn định, thường thị trường chứng khoán sẽ bùng nổ.

Phản ánh kinh tế vĩ mô: Giá cổ phiếu chịu tác động từ các yếu tố kinh tế như lạm phát, tăng trưởng GDP, thất nghiệp. Nghiên cứu thị trường giúp bạn nắm bắt các xu hướng và chỉ số kinh tế.

Hiểu động lực ngành: Đầu tư yêu cầu phân tích các ngành cụ thể, từ đó bạn học được cách các yếu tố kinh tế và chính trị tác động đến từng lĩnh vực (ví dụ: năng lượng, công nghệ).

Tư duy toàn cầu: Chứng khoán thường liên quan đến thị trường quốc tế, buộc bạn phải tìm hiểu về chính trị và kinh tế toàn cầu, như thương mại, xung đột địa chính trị, hay biến động tiền tệ.

3. Đầu tư chứng khoán sớm giúp “đón đầu dòng tiền” đầu tư

Đầu tư chứng khoán là kênh đầu tư hiệu quả, xu thế tất yếu trong tương lai. Thể hiện thông qua quá trình mở mới tài khoản chứng khoán và tỉ lệ dân số sở hữu chứng khoán qua từng năm của các quốc gia. Mình sẽ vẽ biểu đồ số liệu tại Việt Nam, kết hợp với so sánh với một số nền kinh tế trên thế giới để làm rõ nhận định này.

3.1. Tại Việt Nam

Phân tích biểu đồ:

Giai đoạn 2000-2010: Những bước đi đầu tiên: Thị trường chứng khoán Việt Nam chính thức khai trương vào tháng 7 năm 2000 với 5 mã chứng khoán niêm yết cùng tổng giá trị vốn hóa thị trường chỉ đạt 986 tỷ đồng. Trong giai đoạn đầu này, tỷ lệ người dân tham gia đầu tư chứng khoán còn rất nhỏ, dưới 1% dân số. Năm 2007 đánh dấu cột mốc quan trọng khi VN-Index đạt đỉnh lịch sử 1.170,67 điểm vào ngày 12/3/2007. Tuy nhiên, sau đó là thời kỳ khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008-2009 khiến thị trường sụt giảm mạnh.

Giai đoạn 2010-2020: Tăng trưởng ổn định: Trong giai đoạn này, tỷ lệ người dân Việt Nam tham gia thị trường chứng khoán tăng trưởng chậm nhưng ổn định. Đến cuối năm 2020, tổng số tài khoản chứng khoán của nhà đầu tư trong nước đạt gần 4,1 triệu tài khoản, tương đương khoảng 4% dân số.

Giai đoạn 2021-2025: Bùng nổ nhà đầu tư cá nhân: Giai đoạn 2021-2025 chứng kiến sự bùng nổ của thị trường chứng khoán Việt Nam với sự tham gia đông đảo của các nhà đầu tư cá nhân. Trong năm 2021, có gần 1,09 triệu tài khoản do nhà đầu tư cá nhân mở mới, tăng gấp gần 3 lần so với năm trước. Theo số liệu cập nhật đến tháng 5/2024, tổng số lượng tài khoản chứng khoán của nhà đầu tư trong nước đã đạt gần 7,9 triệu tài khoản, tương đương gần 8% dân số Việt Nam (với giả định mỗi nhà đầu tư chỉ sở hữu 1 tài khoản). Tuy nhiên, thực tế có nhiều nhà đầu tư sở hữu nhiều tài khoản ở các công ty chứng khoán khác nhau, nên tỷ lệ thực tế có thể thấp hơn. Đến cuối năm 2024, theo thống kê mới nhất, số lượng tài khoản chứng khoán đã vượt 9 triệu, tương đương khoảng 9% dân số, vượt mục tiêu đề ra trong Chiến lược phát triển thị trường chứng khoán đến năm 2025 là 8%.

3.2. Tại Hoa Kỳ

Phân tích biểu đồ:

Giai đoạn 1990-2000: Bùng nổ thị trường và tăng trưởng mạnh mẽ: Vào đầu những năm 1990, tỷ lệ người Mỹ sở hữu cổ phiếu trực tiếp hoặc gián tiếp (thông qua quỹ đầu tư, quỹ hưu trí) khoảng 14.5% theo số liệu của Visual Capitalist. Đầu thập niên 1990, theo số liệu từ National Bureau of Economic Research, tỷ lệ hộ gia đình tham gia thị trường chứng khoán khoảng 37% vào năm 1992. Từ giữa đến cuối thập niên 1990, chứng kiến sự bùng nổ đầu tư vào chứng khoán tại Mỹ, đặc biệt là trong thời kỳ bong bóng công nghệ (dot-com bubble). Theo Investment Company Institute và Securities Industry Association, tỷ lệ hộ gia đình sở hữu cổ phiếu tăng mạnh lên 48.2% vào năm 1999, so với chỉ 19% vào năm 1983. Vào giai đoạn này, số lượng người Mỹ sở hữu cổ phiếu đã tăng 85.6%, từ 42.4 triệu người năm 1983 lên 78.7 triệu người vào đầu năm 1999.

Giai đoạn 2000-2010: Ảnh hưởng của khủng hoảng: Sau khi bong bóng dot-com vỡ vào đầu những năm 2000, tỷ lệ người dân Mỹ tham gia đầu tư vào chứng khoán vẫn duy trì ở mức cao, khoảng 38.4% vào năm 2000. Tuy nhiên, cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008-2009 đã ảnh hưởng nặng nề đến niềm tin của nhà đầu tư. Sau khủng hoảng, tỷ lệ người Mỹ tham gia thị trường chứng khoán giảm xuống. Theo dữ liệu của Gallup, tỷ lệ sở hữu cổ phiếu giảm từ khoảng 62% trước khủng hoảng xuống còn khoảng 52% vào năm 2013.

Giai đoạn 2010-2020: Phục hồi dần dần: Sau cuộc khủng hoảng tài chính, tỷ lệ người Mỹ tham gia đầu tư chứng khoán đã phục hồi dần. Vào năm 2010, tỷ lệ này là khoảng 26.3% theo Visual Capitalist. Đến năm 2020, tỷ lệ này đã tăng lên 30.5%.

Giai đoạn hiện tại (2021-2025): Mức cao lịch sử: Hiện nay, tỷ lệ người Mỹ sở hữu cổ phiếu đã đạt mức cao lịch sử. Theo số liệu năm 2024, khoảng 62% người dân Mỹ sở hữu cổ phiếu – mức cao nhất trong 20 năm qua. Trong đó, tỷ lệ người thu nhập cao sở hữu cổ phiếu là 87%, người thu nhập trung bình là 65% và người thu nhập thấp là 25%. Theo Visual Capitalist, tính đến năm 2024, tỷ lệ tài sản tài chính của các hộ gia đình Mỹ đầu tư vào thị trường chứng khoán đã tăng mạnh lên tới 41.6%, mức cao nhất trong lịch sử, chỉ thấp hơn một chút so với đỉnh năm 2021.

3.3. Một số quốc gia khác

Bắc Mỹ: Dẫn đầu với tỷ lệ cao nhất, Mỹ đạt 62%, Canada cũng ở mức tương tự.
Châu Âu: Trung bình khoảng 25-35%, với Anh ở mức cao nhất (33%).
Châu Á phát triển: Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan (Trung Quốc) có tỷ lệ từ 15-50% (Đài Loan có tỷ lệ cao nhất, gần 50% dân số).
Châu Á mới nổi: Trung Quốc (13%), Việt Nam (8-9%), Thái Lan (27.9%), Malaysia (31.6%), Ấn Độ (15.4%).
Châu Mỹ Latinh: Brazil (2%), Mexico, Argentina (dưới 5%).

Tiểu kết: Thị trường chứng khoán Việt Nam là một thị trường non trẻ so với các thị trường chứng khoán các nước khác trên thế giới. Tham khảo số liệu đã thống kê về số lượng tài khoản và tỉ lệ dân số tham gia đầu tư chứng khoán (đặc biệt ở nước ta còn tình trạng một người có thể sử dụng nhiều tài khoản chứng khoán tại nhiều công ty chứng khoán khác nhau và con số thực các tài khoản chứng khoán sử dụng) thì tỉ lệ người dân Việt Nam thực sự sở hữu chứng khoán theo nhiều chuyên gia chỉ khoảng 3%-4%. Trong khi tỉ lệ % này ở các nước mới nổi và phát triển từ 13%-50%. Do đó, thị trường Việt Nam hoàn toàn có dự địa để phát triển tăng gấp trên 300% so với hiện tại, và khi tăng số lượng người tham gia thị trường chứng khoán thì cũng đồng nghĩa với việc tăng nguồn tiền đổ vào thị trường chứng khoán. Và khi nguồn tiền đầu tư tăng thì giá cổ phiếu sẽ tăng dần do nhu cầu tăng. Nếu bạn đầu tư càng sớm thì giá cổ phiếu sẽ càng rẻ.

4. Tiềm năng tăng trưởng kinh tế hai con số và nâng hạng thị trường chứng khoán